
നവരാത്രിക്കാലത്ത് ബംഗാളിന്റെ ഹൃദയം തൊടുന്ന യാത്രയെന്ന സ്വപ്നം പൂവണിഞ്ഞത് ഇത്തവണയാണ്. ഞാനും ആശയും കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് കൊൽക്കത്തയിലേയ്ക്ക് വിമാനമിറങ്ങി. മാടി വിളിക്കാൻ മഞ്ഞിൻ കൂട്ടമുണ്ടായിരുന്നു.
അവിടെ ശരത്കാലം കലണ്ടറിലെ ഋതുമാറ്റം മാത്രമല്ല. പ്രകൃതിയുടെ നിറങ്ങളിലും മനുഷ്യ മനസിലും നഗരത്തിന്റെ മിടിപ്പിലും ഒരുപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്ന മഹോത്സവത്തിന്റെ വരവറിയിക്കലാണ്. വെളുത്ത പഞ്ഞിക്കെട്ടുകൾപോലെ ഒഴുകിനടക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ, കാറ്റിലാടുന്ന കാശിപ്പൂക്കൾ, മഞ്ഞുതുള്ളികൾ വീണ പ്രഭാതം, പൂജയുടെ വരവറിയിക്കുന്ന ഢാക്കിന്റെ താളം… എല്ലാം ചേർന്ന് തെരുവുകൾ പതിയെ മായികലോകമായി.
ഹിമാലയപുത്രിയായ പാർവതി, ദുർഗയായി അസുരശക്തികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി മക്കളായ ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, ഗണേശൻ, കാർത്തികേയൻ എന്നിവരോടൊപ്പം സ്വന്തം നാട്ടിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പം ഹൃദയസ്പർശിയായൊരു കുടുംബഭാവവും നൽകുന്നു. വിവാഹിതയായ മകൾ വർഷത്തിലൊരിക്കൽ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിവരുമ്പോൾ വീടാകെ സന്തോഷം നിറയുന്നതുപോലെ, ദുർഗയുടെ വരവിനായി ബംഗാൾ ഒരുങ്ങുന്നു. പൂജയുടെ അവസാനദിനമായ ദശമിയിൽ ദേവി മടങ്ങുമ്പോൾ ആഹ്ലാദത്തിനിടയിലും നേർത്ത വിഷാദം നിഴലിക്കും.
നഗരം ഉണരുന്ന നിറക്കാഴ്ചകൾ
കൊൽക്കത്ത നഗരത്തിലെ പതിവ് തിരക്കുകളിൽ മുഴുകിയിരുന്ന തെരുവുകൾ പുത്തൻ ഉണർവിലായിരുന്നു. റോഡരികുകളിൽ ഉയർന്നുവരുന്ന പന്തലുകൾ, വർണാഭമായ വിളക്കുകൾ, അലങ്കരിച്ച പ്രവേശനകവാടങ്ങൾ, ദേവിയുടെ രൂപങ്ങൾക്കായി അവസാന മിനുക്കുപണികൾ നടത്തുന്ന ശിൽപ്പികൾ-എല്ലാം ചേർന്ന് നഗരം ഒരു തുറന്ന കലാപ്രദർശനശാല.
ഓരോ പൂജാപ്പന്തലും വിസ്മയച്ചെപ്പ്. ചിലത് പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ വാസ്തുശൈലി ഓർമിപ്പിക്കുമ്പോൾ മറ്റുചിലത് ബംഗാളിന്റെ ഗ്രാമീണ തനിമയിലേയ്ക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകും. ചില പന്തലുകൾ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ മാതൃകകളാണ്; മറ്റു ചിലത് പ്രകൃതിസംരക്ഷണം, പരിസ്ഥിതിനാശം, സാമൂഹികനീതി തുടങ്ങിയ സമകാലിക വിഷയങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മുള, തുണി, മൺപാത്രങ്ങൾ, ചണം, പുനരുപയോഗ വസ്തുക്കൾ എന്നിവകൊണ്ട് തീർക്കുന്ന ഈ സൃഷ്ടികളിൽ ബംഗാളിന്റെ കരകൗശലപാരമ്പര്യവും കലാകാരന്മാരുടെ ഭാവനയും ഒരുപോലെ തെളിയുന്നു.
ദുർഗാപൂജയിൽ കലയും സങ്കൽപ്പവും വെളിച്ചവുമാണ് വിസ്മയ കേന്ദ്രം. ഓരോ പന്തലും കാണാൻ ജനക്കൂട്ടം ഒഴുകിയെത്തുന്നു. ഒരു പന്തലിൽനിന്ന് അടുത്തതിലേയ്ക്ക് നീങ്ങുന്ന കുടുംബങ്ങൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ, യുവാക്കൾ, കുട്ടികൾ-എല്ലാവരുടെയും മുഖത്ത് ഒരേ കൗതുകം. രാത്രി ആകാശത്തിനുകീഴിൽ ദീപാലങ്കാരങ്ങൾ തെളിയുമ്പോൾ, നഗരം ഉറങ്ങാൻ മറന്നുപോകുന്നതുപോലെ തോന്നും.
ദുർഗാപൂജയുടെ യഥാർത്ഥ സൗന്ദര്യം അതിന്റെ അലങ്കാരങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ബംഗാളിന്റെ സാഹിത്യവും സംഗീതവും ചിത്രകലയും ശിൽപകലയും നാടകവും സാമൂഹികജീവിതവും ഈ ആഘോഷത്തിന്റെ ഓരോ തലത്തിലും സാന്നിദ്ധ്യമറിയിക്കുന്നു.കളിമണ്ണിൽ ദേവീവിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന 'കുമാർതുലിയിലെ" ശിൽപ്പികളുടെ കരവിരുത് പ്രത്യേകം എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്. ദേവിയുടെ മുഖത്ത് ശാന്തതയും കണ്ണുകളിൽ കരുണയും ഒരേസമയം ശക്തിയും നിറയ്ക്കുന്നു. ദേവിയുടെ കണ്ണുകൾ വരയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങായ ചക്ഷുദാനത്തിന് പ്രത്യേക ആത്മീയപ്രാധാന്യമുണ്ട്. രൂപമെടുക്കുന്ന വിഗ്രഹം ക്രമേണ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകമായി മാറുന്ന ആ നിമിഷം കലയും വിശ്വാസവും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ മാഞ്ഞുപോകുന്നു.
ഒഴികിപ്പരക്കുന്ന ഢാക്കിന്റെ താളം ബംഗാളിന്റെ ഹൃദയമിടിപ്പുപോലെ അനുഭവപ്പെടും. അതിനൊപ്പം ധുനുച്ചി നൃത്തം ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും, ധൂപത്തിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷവും, ആരതിയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന ദേവീവിഗ്രഹവും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ദൃശ്യം അവാച്യമാണ്.
വസ്ത്രങ്ങളുെട ഭംഗി
പൂജാദിനങ്ങളിൽ ബംഗാളി സ്ത്രീകളുടെ വസ്ത്രധാരണത്തിലും പ്രത്യേക ഭംഗിയുണ്ട്. ചുവന്ന കരയുള്ള വെളുത്ത സാരികൾ, നെറ്റിയിലെ ചുവന്ന പൊട്ട്, കൈകളിലെ ശംഖു വളകൾ, മുടിയിൽ അലങ്കാരങ്ങൾ...എല്ലാം ചേർന്ന് ബംഗാളിന്റെ പരമ്പരാഗത സൗന്ദര്യത്തിന് സവിശേഷരൂപമേകുന്നു. പുരുഷന്മാരും പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങളിൽ അണിഞ്ഞൊരുങ്ങുന്നു. യുവതലമുറയാകട്ടെ, പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങളെയും ആധുനിക ഫാഷനെയും മനോഹരമായി സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു. പൂജയുടെ ഓരോ ദിവസവും പുതിയൊരു വസ്ത്രം ധരിച്ച് പന്തലുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന പതിവ് നഗരത്തിന്റെ ഫാഷൻലോകത്തിനുപോലും ഉത്സവത്തിന്റെ നിറം പകരുന്നു. ഓണത്തിന് കസവിന്റെ തിളക്കത്തിലും പൂക്കളത്തിന്റെ വർണങ്ങളിലും കേരളം ഒരുങ്ങുംപോലെ, ദുർഗാപൂജയ്ക്ക് ബംഗാൾ ചുവപ്പിന്റെയും വെളുപ്പിന്റെയും സ്വർണനിറത്തിന്റെയും വെളിച്ചത്തിന്റെയും ലോകമായി മാറുന്നു.
രുചികളിൽ ബംഗാളിന്റെ ഹൃദയം
തെരുവുകൾ രുചികളുടെ മറ്റൊരു ലോകമാകും. കിച്ചുരിഭോഗ്, ലാബ്ര, ചട്ണി, പായേഷ് തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത വിഭവങ്ങൾ മുതൽ റോൾസ്, കബാബുകൾ, ചാട്ടുകൾ, പലതരം മധുരപലഹാരങ്ങൾ വരെ ഭക്ഷണശാലകളിൽ നിറയും. പൂജാപ്പന്തലുകളിൽ വിതരണം ചെയ്യുന്ന ഭോഗിന് പ്രത്യേകമായൊരു പവിത്രതയുണ്ട്. ഒരേ നിരയിൽനിന്ന് ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കുന്ന പരിചിതരും അപരിചിതരുമായ ആളുകൾക്കിടയിൽ പങ്കുവയ്ക്കലിന്റെ മനോഹരമായ സംസ്കാരം രൂപപ്പെടുന്നു. മറുവശത്ത്, കൊൽക്കത്തയിലെ മധുരപലഹാരക്കടകളിൽ സന്ദേശും രസഗുള്ളയും മിഷ്ടി ദോയിയും വാങ്ങാനെത്തുന്നവരുടെ തിരക്കും. ഈ സമയം ഭക്ഷണം വിശപ്പടക്കാനുള്ള ഉപാധി മാത്രമല്ല, ആഘോഷത്തിന്റെ ഭാഷകൂടിയാണ്. കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഒരുമിച്ചിരുന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിലും സുഹൃത്തുക്കൾക്കൊപ്പം പുത്തൻരുചികൾ തേടുന്നതിലും ജീവിതത്തെ ആസ്വദിക്കാനുള്ള പ്രത്യേക മനോഭാവം തെളിയുന്നു.
സ്ത്രീശക്തിയുടെ ആഘോഷം
പൂജാസമിതികളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും പന്തലുകളുടെ രൂപകൽപ്പനയിലും സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിലും സ്ത്രീ പങ്കാളിത്തം ഏറെയാണ്. വേർതിരിവില്ലാതെ ആളുകൾ ഒന്നായി ആഘോഷിക്കുന്നത് കൂട്ടായ്മയുടെ ശക്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു. ദുർഗാപൂജയ്ക്ക് മതപരമായ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേയ്ക്കും വ്യാപിക്കുന്ന ജനകീയസ്വഭാവമുണ്ട്. കലാവിസ്മയങ്ങൾ കാണാനും സാംസ്കാരികപരിപാടികളിൽ പങ്കെടുക്കാനും ഭക്ഷണം ആസ്വദിക്കാനും വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളിലും ഭാഷകളിലും നിന്നുള്ളവർ എത്തുന്നു. വിശ്വാസത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ആഘോഷം നഗരത്തിന്റെ പൊതുസാംസ്കാരികോത്സവമായി വളരുന്നു.
വിജയദശമിയിലെ വിഷാദ നിഴൽ
എല്ലാ ആഘോഷങ്ങൾക്കും ഒരു അവസാനമുണ്ടല്ലോ. ദുർഗ്ഗാപൂജയുടെ അവസാനദിനമായ വിജയദശമി അഥവാ ദശമിയിൽ ആ സന്തോഷത്തിനൊപ്പം വിടവാങ്ങലിന്റെ നൊമ്പരവും നിറയും. വിവാഹിതരായ സ്ത്രീകൾ സിന്ദൂർ കളയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന സിന്ദൂർ ഖേല, ദേവിക്ക് യാത്രാമൊഴി നൽകുന്ന ചടങ്ങുകൾ, ഢാക്കിന്റെ അവസാന താളങ്ങൾ, വിഗ്രഹനിമഞ്ജനത്തിനായി തെരുവുകളിലൂടെ നീങ്ങുന്ന ഘോഷയാത്രകൾ... ഇവയെല്ലാം മനസിൽ തെളിഞ്ഞുനിൽക്കും. ചുവന്ന സിന്ദൂരം പരസ്പരം അണിയിച്ചുകൊടുക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ ചിരിയിലും കണ്ണുകളിലും ഒരേസമയം സന്തോഷവും വികാരവും നിറഞ്ഞുനിൽക്കും. അലങ്കാരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്ന പന്തലുകൾ പതിയെ ഒഴിഞ്ഞുതുടങ്ങും. വെളിച്ചങ്ങൾ അണയും. തെരുവുകൾ സാധാരണമാകും. നഗരം വീണ്ടും അതിന്റെ പതിവ് താളത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തും. 'ഒടുവിൽ, ബംഗാളിലെ ദുർഗ്ഗാപൂജ നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു സുന്ദരമായ സത്യമാണ്—ദേവി ഓരോ വർഷവും മടങ്ങിവരുന്നത് ബംഗാളിന്റെ വീടുകളിലേക്ക് മാത്രമല്ല; മനുഷ്യരുടെ മനസ്സുകളിൽ പ്രതീക്ഷയും ധൈര്യവും സ്നേഹവും വീണ്ടും ഉണർത്താനാണ്.
ആ തിരിച്ചുവരവിന്റെ കാത്തിരിപ്പിലാണ് ബംഗാൾ. ഢാക്കിന്റെ താളം നിലച്ചാലും, പൂജാപ്പന്തലുകളിലെ വെളിച്ചം അണഞ്ഞാലും, ആ കാത്തിരിപ്പിന്റെ നിറങ്ങൾ മായുന്നില്ല. അടുത്ത ശരത്കാലത്ത് കാശപ്പൂക്കൾ വീണ്ടും വിരിയും; വെളുത്ത മേഘങ്ങൾ വീണ്ടും ആകാശത്തിലൂടെ ഒഴുകും; ബംഗാൾ വീണ്ടും ഒരുങ്ങും-സ്വന്തം പ്രിയപ്പെട്ട മകളെ വരവേൽക്കാൻ!
(കോട്ടയം രാജീവ് ഗാന്ധി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഒഫ് ടെക്നോളജിയിലെ റിട്ട. പ്രൊഫസറാണ് ലേഖിക)
|
അപ്ഡേറ്റായിരിക്കാം ദിവസവും
ഒരു ദിവസത്തെ പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഇൻബോക്സിൽ |