നീതിവ്യവസ്ഥയിലെ വനിതാ പ്രാതിനിദ്ധ്യം,​ മുൻകൈയെടുക്കേണ്ടത് സുപ്രീം കോടതി

നമ്മുടെ പരമോന്നത നീതിപീഠമായ സുപ്രീം കോടതിയിലെ ലിംഗപരമായ അസന്തുലിതാവസ്ഥ ഒരു ഗുരുതര പ്രശ്നമായി തുടരുക തന്നെയാണ്. 2025 ആഗസ്റ്റിൽ ജസ്റ്റിസ് സുധാംശു ധൂലിയ വിരമിച്ചതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ രണ്ട് ഒഴിവുകൾ ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാനുള്ള ഒരു സുവർണാവസരമായി പലരും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ, ആഗസ്റ്റ് 29-ന് ജസ്റ്റിസ് വിപുൽ പഞ്ചോളി, ജസ്റ്റിസ് അലോക് ആരാധെ എന്നിവരെ നിയമിച്ചപ്പോൾ, ഒരു സ്ത്രീ പോലും പരിഗണിക്കപ്പെട്ടില്ല. ഇതോടെ, 34 ജഡ്ജിമാരുടെ ബെഞ്ചിൽ ജസ്റ്റിസ് ബി.വി. നാഗരത്ന മാത്രമാണ് വനിതാ ജഡ്ജിയായി ശേഷിച്ചത്. ഈ സംഭവം രാജ്യത്തെ ഉന്നത നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയിലെ സ്ത്രീ പ്രാതിനിദ്ധ്യത്തെക്കുറിച്ചും ജഡ്ജി നിയമനങ്ങളിലെ സുതാര്യതയെക്കുറിച്ചുമുള്ള ചർച്ചകൾ വീണ്ടും സജീവമാക്കുകയാണ്.

​1950 മുതൽ സുപ്രീം കോടതിയിൽ നിയമിക്കപ്പെട്ട 287 ജഡ്ജിമാരിൽ സ്ത്രീകൾ കേവലം 11 പേർ മാത്രമാണ്. ഇത് മൊത്തം നിയമനങ്ങളുടെ 3.8 ശതമാനം മാത്രമാണ്! ആദ്യ വനിതാ ജഡ്ജി ജസ്റ്റിസ് ഫാത്തിമാ ബീവി (1989), ജസ്റ്റിസ് റുമ പാൽ (2000), ജസ്റ്റിസ് ഇന്ദു മൽഹോത്ര (2018) എന്നിവരാണ് ഈ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാനികൾ. 2021-ൽ ആദ്യമായി മൂന്ന് വനിതാ ജഡ്ജിമാർ ഒരുമിച്ച് നിയമിതരായപ്പോഴാണ് വനിതാ പ്രാതിനിദ്ധ്യം പത്തു ശതമാനം കടന്നത്. ​യുവപ്രായത്തിൽ വനിതാ ജഡ്ജിമാർക്ക് സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിക്കുന്നത് അപൂർവമായതിനാൽ ഇത് അവരുടെ സേവനകാലാവധി കുറയ്ക്കുന്നു. തൽഫലമായി, കൊളീജിയം പോലുള്ള സുപ്രധാന സമിതികളിൽ അംഗമാകാനോ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് പദവിയിലെത്താനോ ഉള്ള അവരുടെ സാദ്ധ്യതകൾ പരിമിതപ്പെടുന്നു.

വിവേചനം

വരുന്ന വഴി

ഉദാഹരണത്തിന്, 2027-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ വനിതാ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ആകാൻ പോകുന്ന ജസ്റ്റിസ് നാഗരത്നയ്ക്ക് ആ പദവിയിൽ 36 ദിവസം മാത്രമേ തുടരാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. ​സ്ത്രീ ജഡ്ജിമാർക്കിടയിൽ ജാതി വൈവിദ്ധ്യവും പരിമിതമാണ്. ജസ്റ്റിസ് ഫാത്തിമാ ബീവി മാത്രമാണ് ന്യൂനപക്ഷ സമുദായത്തിൽ നിന്ന് നിയമിതയായ ഏക വനിത. പട്ടികജാതി- പട്ടികവർഗ വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഒരു സ്ത്രീ പോലും ഇതുവരെ സുപ്രീം കോടതിയിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടില്ല.

​ബാർ അസോസിയേഷനുകളിൽ നിന്ന് നേരിട്ടുള്ള നിയമനങ്ങളിലും ഈ വിവേചനം പ്രകടമാണ്. 1950 മുതൽ ഒമ്പത് പുരുഷന്മാരെയാണ് ഇത്തരത്തിൽ നിയമിച്ചത്, എന്നാൽ സ്ത്രീകളിൽ നിന്ന് ജസ്റ്റിസ് ഇന്ദു മൽഹോത്ര മാത്രമാണ് ഈ വഴിയിലൂടെ കോടതിയിലെത്തിയത്. ഉന്നത നിലവാരമുള്ള നിരവധി വനിതാ സീനിയർ അഭിഭാഷകർ ഉണ്ടായിട്ടും ഈ സ്ഥിതി തുടരുന്നു. ആഗോളതലത്തിൽ 'ബാർ" എന്നത് ജഡ്ജിമാരെ കണ്ടെത്തുന്ന ഒരു പ്രധാന ഇടമാണ്. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിൽ ഈ വഴി സ്ത്രീകൾക്ക് അടഞ്ഞുതന്നെ കിടക്കുന്നു.

സുതാര്യത

അത്യാവശ്യം

​സുപ്രീം കോടതിയിലെ നിയമനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച "മെമ്മോറാണ്ടം ഒഫ് പ്രൊസീജിയർ" അനുസരിച്ച്, ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് നാല് മുതിർന്ന ജഡ്ജിമാരുമായി കൂടിയാലോചിച്ചതിനു ശേഷമാണ് രാഷ്ട്രപതിക്ക് ശുപാർശ നൽകുന്നത്. ഈ പ്രക്രിയയിൽ ജാതി, പ്രദേശം, മതം എന്നിവ പരിഗണിക്കുമെങ്കിലും ലിംഗഭേദം ഒരു ഔദ്യോഗിക മാനദണ്ഡമല്ല. കൊളീജിയം തീരുമാനങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന രീതി ഇടയ്ക്ക് ആരംഭിച്ചെങ്കിലും പിന്നീട് അത് നിലച്ചു. ഈ രഹസ്യാത്മകത പരിശോധനയെ തടസപ്പെടുത്തുകയും വിവേചനം നിലനിറുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

​​വനിതാ ജഡ്ജിമാരുടെ സാന്നിദ്ധ്യം വെറും പ്രതീകാത്മകമല്ല. അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ നൽകുന്നു. ഇത് വിധിന്യായങ്ങളെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കുകയും നീതി ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു വൈവിദ്ധ്യമാർന്ന ബെഞ്ച് സമൂഹത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും,​ അതുവഴി പൊതുജനങ്ങൾക്ക് നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയിലുള്ള വിശ്വാസം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ​സുപ്രീം കോടതിക്ക് അതിന്റെ വിശ്വാസ്യത നിലനിറുത്തണമെങ്കിൽ ലിംഗപരമായ വൈവിദ്ധ്യം സ്ഥാപനപരമായ നയമായി മാറണം.

സമത്വത്തിന്

വേണ്ടത്

 ​നിയമനങ്ങളിൽ ലിംഗപരമായ പ്രാതിനിദ്ധ്യം നിർബന്ധമാക്കുന്ന രേഖാമൂലമുള്ള നയം.

​ കൊളീജിയം ചർച്ചകളിൽ കൂടുതൽ സുതാര്യത.

​ ബാറിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് വനിതാ അഭിഭാഷകരെ നിയമിക്കുന്നതിൽ മുൻകൈയെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്.

​ നിയമനങ്ങളിൽ ജാതി, വർഗം, ന്യൂനപക്ഷ പ്രാതിനിദ്ധ്യം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുക.

 ​സുപ്രീം കോടതി തന്നെ ലിംഗസമത്വം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി തത്വങ്ങൾ രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഇത് യാഥാർത്ഥ്യമാകണമെങ്കിൽ, നീതിന്യായ ബെഞ്ചിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് അർഹമായ പ്രാതിനിദ്ധ്യം ലഭിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്.