ധ്യാനനേത്രം

സി​ദ്ധാ​ർ​ത്ഥ​നി​ൽ​ ​നി​ന്ന് ​ശ്രീ​ബു​ദ്ധ​നി​ലേ​ക്കു​ള്ള​ ​ദൂ​രം​ ​അ​ശാ​ന്തി​യി​ൽ​നി​ന്ന് ​ശാ​ന്തി​യി​ലേ​ക്കും,​​​ ​കാ​ലു​ഷ്യ​ത്തി​ൽ​ ​നി​ന്ന് ​കാ​റ്റൊ​തു​ങ്ങി​യ​ ​ക​ട​ലി​ലേ​ക്കു​മു​ള്ള​ ​ദൂ​ര​മാ​ണ്!​ ​ജീ​വി​ത​ദു​:​ഖ​ങ്ങ​ൾ​ക്ക് ​കാ​ര​ണം​ ​തി​ര​യു​ക​യ​ല്ല,​​​ ​അ​തി​ന് ​പ​രി​ഹാ​രം​ ​തേ​ടു​ക​യാ​ണ് ​അ​ദ്ദേ​ഹം​ ​ചെ​യ്ത​ത്.​ ​ബു​ദ്ധ​ന്റെ​ ​സ്മാ​ര​ക​ങ്ങ​ൾ​ ​ലോ​ക​ത്തി​ന്റെ​ ​പ​ല​ ​ഭാ​ഗ​ങ്ങ​ളി​ലാ​യി​ ​ധാ​രാ​ള​മു​ണ്ടെ​ങ്കി​ലും,​​​ ​ബി.​സി​ ​മൂ​ന്നാം​ ​നൂ​റ്റാ​ണ്ടി​ൽ​ ​മൗ​ര്യ​ച​ക്ര​വ​ർ​ത്തി​യാ​യ​ ​അ​ശോ​ക​ൻ​ ​നി​ർ​മ്മി​ച്ച​ ​സാ​‌​ഞ്ചി​യി​ലെ​ ​(​ഭോ​പ്പാ​ൽ,​ ​മ​ദ്ധ്യ​പ്ര​ദേ​ശ്)​ ​സ്മാ​ര​ക​മാ​ണ് ​ഏ​റ്റ​വും​ ​പ്രാ​ചീ​നം.​ ​യു​നെ​സ്കോ​യു​ടെ​ ​ലോ​ക​ ​പൈ​തൃ​ക​ ​പ​ട്ടി​ക​യി​ൽ​ ​ഇ​ടം​പി​ടി​ച്ച,​ ​ഇ​ന്ത്യ​യി​ലെ​ ​പ്ര​ധാ​ന​ ​ച​രി​ത്ര​ ​കേ​ന്ദ്ര​ങ്ങ​ളി​ലൊ​ന്നു​കൂ​ടി​യാ​ണ് ​സാ​ഞ്ചി.
ഇ​തേ​ ​കാ​ല​ഘ​ട്ട​ത്തി​ൽ​ ​നി​ർ​മ്മി​ക്ക​പ്പെ​ട്ട​ ​ശ്രീ​ല​ങ്ക​യി​ലെ​ ​അ​നു​രാ​ധ​പു​ര​യി​ലെ​യും,​​​ ​ഉ​ത്ത​ർ​പ്ര​ദേ​ശി​ലെ​ ​സാ​ര​നാ​ഥി​ലെ​യും​ ​സ്തൂ​പ​ങ്ങ​ളെ​ക്കാ​ൾ​ ​ശി​ല്പ​ഭം​ഗി​ ​കൊ​ണ്ടും​ ​വാ​സ്തു​വി​ദ്യാ​ ​മി​ക​വു​കൊ​ണ്ടും​ ​മി​ക​ച്ചു​ ​നി​ൽ​ക്കു​ന്ന​താ​ണ് ​സാ​ഞ്ചി​യി​ലെ​ ​സ്മാ​ര​കം.​ ​പ്രാ​ചീ​ന​ ​ഭാ​ര​ത​ത്തി​ന്റെ​ ​ഹൃ​ദ​യ​ഭൂ​മി​ക​യാ​യ​ ​മ​ദ്ധ്യ​പ്ര​ദേ​ശി​ലെ​ ​റി​വാ​ ​ജി​ല്ല​യി​ൽ,​​​ ​ഭാ​ര​തീ​യ​ ​ക​ല​ക​ളു​ടെ​യും​ ​വാ​സ്തു​ശി​ല്പ​ ​ഭം​ഗി​യു​ടെ​യും​ ​ഉ​ത്ത​മോ​ദാ​ഹ​ര​ണ​മാ​യി,​ ​ബു​ദ്ധ​ന്റെ​ ​ജ്ഞാ​നോ​ദ​യ​ത്തി​ന്റെ​യും​ ​ധ​ർ​മ്മ​ ​പ്ര​ചാ​ര​ണ​ത്തി​ന്റെ​യും​ ​സ്മ​ര​ണാ​ർ​ത്ഥം​ ​നി​ർ​മ്മി​ക്ക​പ്പെ​ട്ട​ ​നി​ത്യ​വി​സ്മ​യം!
ശ്രീ​ബു​ദ്ധ​ന്റെ​ ​ഭൗ​തി​കാ​വ​ശി​ഷ്ട​ങ്ങ​ൾ​ ​സൂ​ക്ഷി​ച്ചി​ട്ടു​ണ്ടെ​ന്ന് ​വി​ശ്വ​സി​ക്ക​പ്പെ​ടു​ന്ന​ ​ഇ​വിടേക്ക് ഇ​ന്ത്യ​യു​ടെ​ ​വി​വി​ധ​ ​ഭാ​ഗ​ങ്ങ​ളി​ൽ​ ​നി​ന്നും​ ​വി​ദേ​ശ​ങ്ങ​ളി​ൽ​ ​നി​ന്നും​ ​ബു​ദ്ധ​മ​ത​ ​വി​ശ്വാ​സി​ക​ളും​ ​ച​രി​ത്ര​കു​തു​കി​ക​ളും​ ​വി​നോ​ദ​യാ​ത്രാ​ ​സം​ഘ​ങ്ങ​ളും​ ​ഒ​ഴു​കി​യെ​ത്തി​ക്കൊ​ണ്ടി​രി​ക്കു​ന്നു.​ ​ഓ​രോ​ ​വ​ർ​ഷ​വും​ ​ശ​രാ​ശ​രി​ ​പ​തി​ന​ഞ്ച് ​ല​ക്ഷ​ത്തി​ല​ധി​കം​ ​ആ​ളു​ക​ൾ​ ​ഇ​വി​ടം​ ​സ​ന്ദ​ർ​ശി​ക്കു​ന്നു​വെ​ന്നാ​ണ് ​ക​ണ​ക്ക്.​ ​ക​ഴി​ഞ്ഞ​വ​ർ​ഷം​ ​ഇ​ത് ​ഇ​രു​പ​തു​ ​ല​ക്ഷ​മാ​യി​രു​ന്നു.​ ​വ​സ​ന്ത​പ​ഞ്ച​മി​ ,​ ​ബു​ദ്ധ​പൂ​ർ​ണി​മ​ ​തു​ട​ങ്ങി​യ​ ​ഉ​ത്സ​വ​കാ​ല​ങ്ങ​ളി​ൽ​ ​സാ​ഞ്ചി​യി​ൽ​ ​ജ​ന​ത്തി​ര​ക്കേ​റു​ന്നു.​ ​സാ​മ്രാ​ജ്യ​ത്വ​ ​കാ​ല​ഘ​ട്ട​ത്തി​ന്റെ​ ​സാം​സ്‌​കാ​രി​ക​ ​മ​ഹ​ത്വം​ ​വി​ളി​ച്ചോ​തു​ന്ന​ ​ഈ​ ​സ്മാ​ര​കം​ 1989​ ​മു​ത​ൽ​ ​യു​നെ​സ്‌​കോ​ ​ലോ​ക​ ​പൈ​തൃ​ക​ ​പ​ട്ടി​ക​യി​ലു​ണ്ട്.
ധ​ർ​മ്മ​ങ്ങ​ളു​ടെ
സാ​ഞ്ചി​ ​സ്തൂ​പം
മോ​ക്ഷ​ത്തി​ലേ​ക്കു​ള്ള​ ​യാ​ത്ര​യി​ൽ​ ​ധ്യാ​ന​നി​ര​ത​നാ​യി​രി​ക്കു​ന്ന​ ​ശ്രീ​ബു​ദ്ധ​ന്റെ​ ​പ്ര​തീ​ക​മാ​യ,​ 120​ ​അ​ടി​ ​വ്യാ​സ​മു​ള്ള​ ​സാ​ഞ്ചി​ ​സ്തൂ​പം​ 52​ ​അ​ടി​ ​ഉ​യ​ര​ത്തി​ൽ​ ​ആ​കാ​ശ​ത്തി​ന്റെ​ ​വി​സ്തൃ​തി​യി​ലേ​ക്ക് ​ശി​ര​സു​യ​ർ​ത്തി​ ​നി​ൽ​ക്കു​ന്നു.​ ​സ്തൂ​പ​ത്തി​ന്റെ​ ​മു​ക​ളി​ൽ​ 50​ ​അ​ടി​ ​വ്യാ​സ​ത്തി​ൽ​ ​ച​തു​ര​ക്കൂ​ട് ​പോ​ലെ​ ​ഹാ​ർ​മി​ക.​ ​അ​തി​നു​ ​മു​ക​ളി​ൽ​ ​കൊ​ടി​മ​രം.​ ​കൊ​ടി​മ​ര​ത്തി​ൽ​ ​ബു​ദ്ധ​നെ​യും​ ​ധ​ർ​മ്മ​ത്തെ​യും​ ​സം​ഘ​ത്തെ​യും​ ​പ്ര​തി​നി​ധീ​ക​രി​ക്കു​ന്ന​ ​ഛ​ത്രാ​വ​ലി​ ​എ​ന്നു​ ​വി​ളി​ക്കു​ന്ന​ ​മൂ​ന്നു​ ​സ​ത്യ​ക്കു​ട​ക​ൾ!
സ്തൂ​പ​ത്തി​ന​ക​ത്തേ​ക്ക് ​പ്ര​വേ​ശ​നാ​നു​മ​തി​യി​ല്ല.​ ​ബു​ദ്ധ​ന്റെ​ ​ആ​ത്മീ​യ​ ​സാ​ന്നി​ദ്ധ്യ​ത്തി​ൽ​ ​നി​ന്ന് ​നി​ർ​ഗ​മി​ക്കു​ന്ന​ ​ആ​ദ്ധ്യാ​ത്മി​ക​ ​ത​രം​ഗ​ങ്ങ​ൾ​ ​അ​നു​ഭ​വി​ച്ചു​കൊ​ണ്ട്,​ ​പു​റ​ത്തു​നി​ന്ന് ​ഘ​ടി​കാ​ര​ ​ദി​ശ​യി​ൽ​ ​സ്തൂ​പ​ത്തി​നു​ ​ചു​റ്റും​ ​പ്ര​ദ​ക്ഷി​ണം​ ​വ​യ്ക്കു​മ്പോ​ഴാ​ണ് ​ഇ​വി​ടെ​ ​ആ​രാ​ധ​ന​ ​പൂ​ർ​ത്തി​യാ​വു​ന്ന​ത്.​ ​ഇ​തി​നാ​യി​ ​ക​വാ​ടം​ ​ക​ട​ന്ന് ​സ്തൂ​പ​ത്തി​ന​ടു​ത്തേ​ക്ക് ​പോ​കാ​നാ​യി​ ​പ​തി​നാ​റ​ടി​ ​ഉ​യ​ര​ത്തി​ൽ​ ​ഒ​രു​ ​ന​ട​പ്പാ​ത​ ​ഒ​രു​ക്കി​യി​ട്ടു​ണ്ട്.​ ​സ്തൂ​പ​ത്തി​നു​ ​ചു​റ്റും​ ​വ​ട​ക്കും​ ​തെ​ക്കും​ ​കി​ഴ​ക്കും​ ​പ​ടി​ഞ്ഞാ​റു​മാ​യി​ ​തോ​ര​ണ​ങ്ങ​ൾ​ ​എ​ന്ന് ​അ​റി​യ​പ്പെ​ടു​ന്ന​ ​നാ​ല് ​ക​വാ​ട​ങ്ങ​ൾ.​ ​വാ​സ്തു​വി​ദ്യ​യി​ലും​ ​ശി​ല്പ​ഘ​ട​ന​യി​ലും​ ​മി​ക​ച്ചു​നി​ൽ​ക്കു​ന്ന​ ​ശി​ല്പ​ങ്ങ​ൾ​ ​ത​ന്നെ​യാ​ണി​ത്.
ജാ​ത​ക​ ​ക​ഥ​ക​ളി​ലെ​യും​ ​ഗൗ​ത​മ​ ​ബു​ദ്ധ​ന്റെ​ ​ജീ​വി​ത​ത്തി​ലെ​യും​ ​അ​ദ്ധ്യാ​യ​ങ്ങ​ളാ​ണ് ​അ​തി​ൽ​ ​കൊ​ത്തി​വ​ച്ചി​ട്ടു​ള്ള​ത്.​ ​വ്യ​ക്തി​രൂ​പ​ങ്ങ​ൾ​ ,​ ​അ​വ​യു​ടെ​ ​ഘ​ട​നാ​രീ​തി,​ ​ആ​വി​ഷ്‌​ക​ര​ണ​ ​മാ​തൃ​ക,​ ​അ​ല​ങ്കാ​ര​വ​സ്തു​ക്ക​ൾ​ ​എ​ന്നി​വ​യൊ​ക്കെ​ ​ഉ​ന്ന​ത​മാ​യ​ ​സാ​ങ്കേ​തി​ക​ ​വൈ​ദ​ഗ്ദ്ധ്യ​വും​ ​ക​ലാ​മ​ഹി​മ​യും​ ​ഉ​ൾ​ച്ചേ​ർ​ന്ന​വ​യാ​ണ്.​ ​അ​മൂ​ർ​ത്ത​മാ​യ​ ​മ​നു​ഷ്യ​ ​ഭാ​വ​ങ്ങ​ളെ​ ​വ​ള​രെ​ ​മൂ​ർ​ത്ത​മാ​യ​ ​രീ​തി​യി​ൽ​ ​അ​വ​ത​രി​പ്പി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു.​ ​ജാ​ത​ക​ ​ക​ഥ​യി​ലെ​ ​സ​ങ്കീ​ർ​ണ​മാ​യ​ ​പ​ല​ ​രം​ഗ​ങ്ങ​ളെ​യും​ ​വ​ള​രെ​ ​നൈ​സ​ർ​ഗി​ക​മാ​യ​ ​രീ​തി​യി​ലാ​ണ് ​ഇ​വി​ടെ​ ​ക​ല്ലി​ൽ​ ​പു​ന​രാ​വി​ഷ്ക​രി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്ന​ത്.​​ ​ദൈ​നം​ദി​ന​ ​ജീ​വി​ത​ത്തി​ലെ​ ​അ​മൂ​ർ​ത്ത​മാ​യ​ ​അ​ത്ഭു​ത​ ​നി​മി​ഷ​ങ്ങ​ൾ,​ ​വി​ശ്വാ​സം,​ ​പ്ര​തീ​ക്ഷ,​ ​ആ​ശ​ങ്ക​ക​ൾ​ ​എ​ന്നി​വ​യൊ​ക്കെ​ ​വ​ള​രെ​ ​ത​ന്മ​യ​ത്വ​ത്തോ​ടെ​ ​ചി​ത്രീ​ക​രി​ക്ക​പ്പെ​ട്ടി​രി​ക്കു​ന്നു.​ ​ബു​ദ്ധ​മ​ത​ ​ത​ത്വ​ങ്ങ​ൾ​ ​പ്ര​ച​രി​പ്പി​ക്കാ​നും​ ​ബു​ദ്ധ​മ​തം​ ​അ​നു​ശാ​സി​ക്കു​ന്ന​ ​രീ​തി​യി​ലു​ള്ള​ ​ഒ​രു​ ​ജീ​വി​ത​ശൈ​ലി​ ​പി​ന്തു​ട​രാ​ൻ​ ​ലോ​ക​ജ​ന​ത​യെ​ ​പ്രേ​രി​പ്പി​ക്കാ​നു​മാ​യി​ ​അ​ശോ​ക​ ​ച​ക്ര​വ​ർ​ത്തി​ ​ഏ​ഷ്യ​യു​ടെ​ ​പ​ല​ ​ഭാ​ഗ​ങ്ങ​ളി​ലാ​യി​ 84.000​ ​ബു​ദ്ധ​സ്തൂ​പ​ങ്ങ​ൾ​ ​പ​ണി​തു​യ​ർ​ത്തി​യ​താ​യി​ ​പ​റ​യ​പ്പെ​ടു​ന്നു.​ ​അ​വ​യി​ൽ​ ​പ്ര​ധാ​ന​പ്പെ​ട്ട​താ​ണ് ​സാ​ഞ്ചി​യി​ലേ​ത്.
അ​ശോ​ക​നും
സാ​ഞ്ചി​യും
ബു​ദ്ധ​മ​ത​ത്തെ​ ​എ​തി​ർ​ത്തി​രു​ന്ന​ ​രാ​ജാ​ക്ക​ന്മാ​രാ​ലും​ ​ജ​ന​ങ്ങ​ളാ​ലും​ ​പി​ൽ​ക്കാ​ല​ത്ത് ​അ​വ​യി​ൽ​ ​മി​ക്ക​തും​ ​ത​ക​ർ​ക്ക​പ്പെ​ട്ട​താ​യി​ ​ക​ണ​ക്കാ​ക്കു​ന്നു.​ ​ത​ല​സ്ഥാ​നം​ ​പാ​ട​ലീ​പു​ത്ര​മാ​യി​രു​ന്നി​ട്ടും​ ​ബു​ദ്ധ​സ്തൂ​പം​ ​പ​ണി​യാ​ൻ​ ​മൗ​ര്യ​ ​ച​ക്ര​വ​ർ​ത്തി​യാ​യ​ ​അ​ശോ​ക​ൻ​ ​സാ​ഞ്ചി​ ​ത​ന്നെ​ ​തി​ര​ഞ്ഞെ​ടു​ക്കാ​ൻ​ ​കാ​ര​ണ​മെ​ന്താ​ണ്?​ ​സാ​ഞ്ചി​യു​മാ​യു​ള്ള​ ​അ​ശോ​ക​ന്റെ​ ​ചി​ല​ ​വൈ​കാ​രി​ക​ ​ബ​ന്ധ​ങ്ങ​ളാ​ണ് ​അ​ദ്ദേ​ഹ​ത്തെ​ ​ഇ​തി​ന് ​പ്രേ​രി​പ്പി​ച്ച​തെ​ന്ന് ​പ​റ​യ​പ്പെ​ടു​ന്നു.
സാ​ഞ്ചി​യ്ക്ക​ടു​ത്തു​ള്ള​ ​വി​ദി​ഷ​യി​ലെ​ ​സ​മ്പ​ന്ന​നാ​യ​ ​ഒ​രു​ ​വ്യാ​പാ​രി​യു​ടെ​ ​മ​ക​ളാ​യ​ ​ദേ​വി​യെ​യാ​ണ് ​അ​ശോ​ക​ൻ​ ​വി​വാ​ഹം​ ​ക​ഴി​ച്ച​ത്.​ ​ദേ​വി​യു​ടെ​ ​ജ​ന്മ​സ്ഥ​ല​മാ​യ​ ​സാ​ഞ്ചി​യി​ൽ​ ​വ​ച്ചു​ത​ന്നെ​യാ​ണ് ​അ​ശോ​ക​നു​മാ​യു​ള്ള​ ​അ​വ​രു​ടെ​ ​വി​വാ​ഹം​ ​ആ​ർ​ഭാ​ട​പൂ​ർ​വം​ ​ന​ട​ന്ന​ത്.​ ​പി​ൽ​ക്കാ​ല​ത്ത് ​ഈ​ ​ദ​മ്പ​തി​ക​ൾ​ക്ക് ​പി​റ​ന്ന​ ​ര​ണ്ടു​ ​മ​ക്ക​ളാ​യ​ ​സം​ഘ​മി​ത്ര​യേ​യും​ ​മ​ഹേ​ന്ദ്ര​നെ​യും​ ​ബു​ദ്ധ​മ​ത​ ​പ്ര​ച​ര​ണ​ത്തി​നാ​യി​ ​അ​ശോ​ക​ൻ​ ​ശ്രീ​ല​ങ്ക​യി​ലേ​ക്ക് ​അ​യ​ച്ച​തും​ ​സ​ാഞ്ചി​യി​ൽ​ ​വ​ച്ചു​ ​ത​ന്നെ​യാ​ണ്.​ ​അ​ശോ​ക​ന്റെ​ ​ധ​ർ​മ്മ​പ്ര​ചാ​ര​ണ​ ​കാ​ല​ത്ത് ​ഒ​രു​ ​പ്ര​ധാ​ന​ ​തീ​ർ​ത്ഥാ​ട​ന​ ​കേ​ന്ദ്ര​മാ​യി​രു​ന്നു​ ​സാ​ഞ്ചി.
സാ​ര​നാ​ഥി​ലെ​യും​ ​മ​ധു​ര​യി​ലെ​യും​ ​സ്തൂ​പ​ങ്ങ​ളെ​പ്പോ​ലെ​ ​സാ​ഞ്ചി​യി​ലെ​ ​സ്തൂ​പ​ത്തി​നും​ ​ബി.​സി​ ​മൂ​ന്നാം​ ​നൂ​റ്റാ​ണ്ട് ​മു​ത​ൽ​ ​ക്രി​സ്തു​വ​ർ​ഷം​ ​പ​തി​നൊ​ന്നാം​ ​നൂ​റ്റാ​ണ്ടു​ ​വ​രെ​ ​ദീ​ർ​ഘി​ച്ച​ ​ഒ​രു​ ​ശി​ല്പ​ക​ലാ​ ​ച​രി​ത്ര​മു​ണ്ട് .​ ​ഇ​ന്ന് ​കാ​ണ​പ്പെ​ടു​ന്ന​തി​ന്റെ​ ​പ​കു​തി​ ​മാ​ത്രം​ ​വ​ലി​പ്പ​മു​ള്ള,​ ​ഇ​ഷ്ട​ിക​യി​ൽ​ ​നി​ർ​മ്മി​ച്ച​ ​സ്തൂ​പ​മാ​യി​രു​ന്നു​ ​ആ​ദ്യ​കാ​ല​ത്ത് ​നി​ല​വി​ലു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്ന​ത്.​ ​മൗ​ര്യ​സാ​മ്രാ​ജ്യ​ത്തി​ന്റെ​ ​ത​ക​ർ​ച്ച​യ്ക്കു​ശേ​ഷം​ ​അ​ധി​കാ​ര​ത്തി​ൽ​ ​വ​ന്ന​ ​സും​ഗ​വം​ശ​ ​രാ​ജാ​ക്ക​ന്മാ​രാ​ണ് ​ബി.​സി​ ​ഒ​ന്നാം​ ​നൂ​റ്റാ​ണ്ടി​ൽ​ ​സാ​ഞ്ചി​യി​ലെ​ ​പ്ര​ധാ​ന​ ​സ്തൂ​പ​ത്തി​ന്റെ​ ​വ​ലി​പ്പം​ ​ഇ​ര​ട്ടി​യാ​ക്കി,​​​ ​ഇ​ഷ്ടി​ക​യ്ക്കു​ ​പ​ക​രം​ ​ക​ല്ലു​ക​ൾ​ ​ഉ​പ​യോ​ഗി​ച്ച് ​സ്തൂ​പ​ത്തെ​ ​ബ​ല​പ്പെ​ടു​ത്തി​യ​ത്.
ആ​ദ​ര​ ​നി​ർ​മ്മി​തി​ക​ൾ,
അ​ധി​നി​വേ​ശം
മു​ക​ളി​ൽ​ ​ഇ​ന്ന് ​കാ​ണ​പ്പെ​ടു​ന്ന​ ​ഹാ​ർ​മി​ക​യും​ ​സും​ഗ​വം​ശ​ ​രാ​ജാ​ക്ക​ന്മാ​രു​ടെ​ ​സം​ഭാ​വ​ന​യാ​ണ്.​ ​ഒ​ന്നാം​ ​സ്തൂ​പ​ത്തി​ന് ​സ​മാ​ന​മാ​യ​ ​മ​റ്റ് ​ര​ണ്ട് ​സ്തൂ​പ​ങ്ങ​ൾ​ ​കൂ​ടി​ ​ഇ​ക്കാ​ല​ത്ത് ​നി​ർ​മ്മി​ക്ക​പ്പെ​ട്ടു.​ ​സും​ഗ​വം​ശ​ത്തി​ന്റെ​ ​പ​ത​ന​ത്തി​നു​ശേ​ഷം​ ​അ​ധി​കാ​രം​ ​ക​യ്യ​ട​ക്കി​യ​ ​ശ​ത​വാ​ഹ​ന​ ​വം​ശ​ത്തി​ൽ​പ്പെ​ട്ട​ ​രാ​ജാ​ക്ക​ന്മാ​രാ​ണ് ​ശി​ല്പ​ചാ​തു​ര്യ​ത്തി​ൽ​ ​മി​ക​വു​ ​പു​ല​ർ​ത്തു​ന്ന​ ​ചു​റ്റു​മു​ള്ള​ ​നാ​ല് ​ക​വാ​ട​ങ്ങ​ൾ​ ​പ​ണി​ത​ത്.​ ​മൂ​ന്നാ​മ​ത്തെ​ ​സ്തൂ​പ​ത്തി​നു​ ​സ​മീ​പം​ ​ഇ​ന്ന് ​കാ​ണ​പ്പെ​ടു​ന്ന​ ​ക​വാ​ട​വും​ ​ശ​ത​വാ​ഹ​ന​ന്മാ​രു​ടെ​ ​സം​ഭാ​വ​ന​യാ​ണ്.
പ്ര​ധാ​ന​പ്പെ​ട്ട​ ​മൂ​ന്ന് ​സ്തൂ​പ​ങ്ങ​ൾ​ക്കു​ ​പു​റ​മേ,​​​ ​വി​ശാ​ല​മാ​യ​ ​ഈ​ ​സ്മാ​ര​ക​ ​ഭൂ​മി​യി​ൽ​ ​ത​ക​ർ​ക്ക​പ്പെ​ട്ട​തും​ ​ഭാ​ഗി​ക​മാ​യി​ ​ത​ക​ർ​ക്ക​പ്പെ​ട്ട​തും​ ​ഇ​പ്പോ​ഴും​ ​നി​ല​നി​ൽ​ക്കു​ന്ന​തു​മാ​യ​ ​ഒ​ട്ടേ​റെ​ ​നി​ർ​മ്മി​തി​ക​ൾ​ ​കാ​ണ​പ്പെ​ടു​ന്നു​ണ്ട്.​ ​ബു​ദ്ധ​മ​ത​ ​ക്ഷേ​ത്ര​ങ്ങ​ൾ,​ ​ചെ​റി​യ​ ​ചെ​റി​യ​ ​സ്തൂ​പ​ങ്ങ​ൾ,​ ​ധ്യാ​ന​മ​ന്ദി​രം,​​​ ​അ​ശോ​ക​ന്റെ​ ​ശാ​സ​ന​ങ്ങ​ൾ​ ​എ​ഴു​തി​യ​ ​സ്തൂ​പം,​ ​സ​ന്യാ​സീ​ ​മ​ഠ​ങ്ങ​ൾ,​​​ ​ശ്രീ​ബു​ദ്ധ​ന്റെ​ ​പ്ര​തി​മ​ക​ൾ​ ​തു​ട​ങ്ങി​ ​ബു​ദ്ധ​മ​ത​വു​മാ​യി​ ​ബ​ന്ധ​പ്പെ​ട്ട​ ​ഒ​ട്ടേ​റെ​ ​ച​രി​ത്ര​ ​ശേ​ഷി​പ്പു​ക​ളാ​ണ് ​ഇ​വ.​ ​ഇ​വ​യി​ൽ​ ​പ​ല​തും​ ​ക്രി​സ്തു​വ​ർ​ഷം​ ​നാ​ലാം​ ​നൂ​റ്റാ​ണ്ടോ​ടെ​ ​അ​ധി​കാ​രം​ ​ക​യ്യാ​ളി​യ​ ​ഗു​പ്ത​രാ​ജാ​ക്ക​ന്മാ​രു​ടെ​ ​നി​ർ​മ്മി​തി​ക​ളാ​ണ്.​ ​അ​തി​നു​ ​ശേ​ഷം​ ​പ​തി​നൊ​ന്നാം​ ​നൂ​റ്റാ​ണ്ടു​ ​വ​രെ​ ​നീ​ണ്ട​ ​കാ​ല​ത്തു​ണ്ടാ​യ​ ​നി​ർ​മ്മി​തി​ക​ളും​ ​ഇ​ക്കൂ​ട്ട​ത്തി​ലു​ണ്ട്.
പ​ന്ത്ര​ണ്ടാം​ ​നൂ​റ്റാ​ണ്ടോ​ടെ​ ​വി​സ്മൃ​തി​യി​ലേ​ക്ക് ​മ​റ​ഞ്ഞു​പോ​യ​ ​ഈ​ ​ച​രി​ത്ര​ ​സ്മാ​ര​ക​ങ്ങ​ൾ​ ​ആ​റേ​ഴ് ​നൂ​റ്റാ​ണ്ടു​ ​കാ​ലം​ ​വി​ധി​ഷ​ ​മ​ല​നി​ര​ക​ളി​ലെ​ ​വ​ന​നി​ബി​ഡ​ത​ക​ളി​ൽ​ ​മ​റ​ഞ്ഞു​ത​ന്നെ​ ​കി​ട​ന്നു.​ ​കേ​വ​ലം​ ​അ​ഞ്ച് ​കി​ലോ​മീ​റ്റ​ർ​ ​മാ​ത്രം​ ​അ​ക​ല​മു​ള്ള​ ​വി​ദി​ഷ​ ​ന​ഗ​രം​പോ​ലും​ ​മു​സ്ലിം​ ​ഭ​ര​ണാ​ധി​കാ​രി​ക​ൾ​ ​കൊ​ള്ള​ചെ​യ്ത് ​ന​ശി​പ്പി​ച്ച​പ്പോ​ൾ​ ​വ​ലി​യ​ ​പോ​റ​ലൊ​ന്നു​മേ​ൽ​ക്കാ​തെ​ ​ഈ​ ​ച​രി​ത്ര​ ​സ്മാ​ര​ക​ങ്ങ​ൾ​ക്ക് ​ഇ​ന്നും​ ​നി​ല​നി​ൽ​ക്കാ​നാ​യ​ത് ​പ്ര​കൃ​തി​ ​ക​നി​ഞ്ഞ​രു​ളി​യ​ ​ഈ​ ​ത​മ​സ്‌​ക​ര​ണി​യു​ടെ​ ​ശീ​ത​ള​ച്ഛാ​യ​യി​ൽ​ ​മ​യ​ങ്ങി​ക്കി​ട​ന്ന​തു​ ​കൊ​ണ്ടാ​വാം!
ക​ണ്ടെ​ത്തി​യ​ത്
ബ്രി​ട്ടീ​ഷ് ​ജ​ന​റൽ
1818​-​ ​ൽ​ ​അ​ന്ന​ത്തെ​ ​ബ്രി​ട്ടീ​ഷ് ​പ​ട്ടാ​ള​ത്തി​ലെ​ ​ഒ​രു​ ​ജ​ന​റ​ൽ​ ​ആ​യി​രു​ന്ന​ ​ഹെ​ൻ​റി​ ​ടെ​യി​ല​ർ​ ​ആ​ണ് ​ഈ​ ​ച​രി​ത്ര​ശേ​ഷി​പ്പു​ക​ൾ​ ​ക​ണ്ടെ​ത്തി​യ​തും​ ​ഇ​വി​ടേക്ക് ജ​ന​ശ്ര​ദ്ധ​യാ​ക​ർ​ഷി​ച്ച​തും.​ 1912​-​നും​ 1919​-​നും​ ​ഇ​ട​യി​ൽ​ ​അ​ന്ന​ത്തെ​ ​ആ​ർ​ക്കി​യോ​ള​ജി​ക്ക​ൽ​ ​സ​ർ​വേ​ ​ഒ​ഫ് ​ഇ​ന്ത്യ​യു​ടെ​ ​ഡ​യ​റ​ക്ട​ർ​ ​ആ​യി​രു​ന്ന​ ​ജോ​ൺ​ ​മാ​ർ​ഷൽ ആ​ണ് ​ ഈ​ ​ച​രി​ത്ര​സ്മാ​ര​ക​ങ്ങ​ളെ​ ​വ്യ​വ​സ്ഥാ​പി​ത​മാ​യി​ ​ക്ര​മീ​ക​രി​ക്കു​ക​യും,​​​ ​ഇ​ന്ന് ​കാ​ണു​ന്ന​ ​രീ​തി​യി​ൽ​ ​സു​ര​ക്ഷി​ത​മാ​ക്കു​ക​യും​ ​ചെ​യ്ത​ത്.
ത​ക​ർ​ന്നു​വീ​ണ​ ​മേ​ൽ​ക്കൂ​ര​ക​ളും​ ​തൂ​ണു​ക​ളും​ ​പ്ര​തി​മാ​ ​ശി​ല്പ​ങ്ങ​ളു​മൊ​ക്കെ​ ​ന​മ്പ​റി​ട്ട് ​പ​രി​സ​ര​ത്തു​ ​ത​ന്നെ​ ​സൂ​ക്ഷി​ച്ചി​ട്ടു​ണ്ട്.​ ​ന​ശി​ച്ചു​പോ​യ​ ​ബു​ദ്ധ​മ​ത​ ​ക്ഷേ​ത്ര​ങ്ങ​ളു​ടെ​യും​ ​മൊ​ണാ​സ്ട്രി​ക​ളു​ടെ​യു​മെ​ല്ലാം​ ​ശേ​ഷി​പ്പു​ക​ളും​ ​ഇ​തേ​ ​രീ​തി​യി​ൽ​ ​അ​ക്കം​ ​രേ​ഖ​പ്പെ​ടു​ത്തി​ ​സം​ര​ക്ഷി​ച്ചി​ട്ടു​ണ്ട്.​ ​സാ​ഞ്ചി​ ​സ്തൂ​പ​ങ്ങ​ൾ​ ​സ്ഥി​തി​ ​ചെ​യ്യു​ന്ന​ ​വി​ദി​ഷാ​ ​ഗി​രി​യി​ൽ​ ​നി​ന്ന് ​അ​ര​ ​കി​ലോ​മീ​റ്റ​ർ​ ​മാ​ത്രം​ ​താ​ഴെ​യാ​യി​ 1919​-​ൽ​ ​ജോ​ൺ​ ​മാ​ർ​ഷ​ലി​ന്റെ​ ​നേ​തൃ​ത്വ​ത്തി​ൽ​ ​ഒ​രു​ ​ആ​ർ​ക്കി​യോ​ള​ജി​ക്ക​ൽ​ ​മ്യൂ​സി​യം​ ​സ്ഥാ​പി​ക്ക​പ്പെ​ട്ടു.​ ​സാ​ഞ്ചി​യി​ലെ​ ​ബു​ദ്ധി​സ്റ്റ് ​പാ​ര​മ്പ​ര്യ​ത്തി​ന്റെ​ ​അ​വ​ശി​ഷ്ട​ങ്ങ​ളാ​യ​ ​ശി​ല്പ​ങ്ങ​ളും​ ​പ്ര​തി​മ​ക​ളു​മൊ​ക്കെ​ ​നാ​ല് ​ഗ്യാ​ല​റി​ക​ളി​ലാ​യി​ ​ഇ​വി​ടെ​ ​പ്ര​ദ​ർ​ശി​പ്പി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു.
സാ​ഞ്ചി​യി​ലെ​ ​മു​ഖ്യ​ ​ക​വാ​ട​ത്തി​ൽ​ ​സ്ഥാ​പി​ച്ചി​രു​ന്ന,​ ​അ​ശോ​ക​ ​ശാ​സ​ന​ങ്ങ​ൾ​ ​എ​ഴു​തി​യ​ ​സ്തൂ​പ​ത്തി​ന്റെ​ ​പൊ​ട്ടി​പ്പോ​യ​ ​മു​ക​ൾ​ഭാ​ഗം​ ​ഇ​പ്പോ​ൾ​ ​ഈ​ ​മ്യൂ​സി​യ​ത്തി​ലാ​ണ് ​ഉ​ള്ള​ത്.​ ​സാ​ഞ്ചി​യി​ൽ​ ​വി​വി​ധ​ ​കാ​ല​ഘ​ട്ട​ങ്ങ​ളി​ൽ​ ​ന​ട​ന്ന​ ​ഗ​വേ​ഷ​ണ​ങ്ങ​ളു​ടെ​ ​രേ​ഖ​ക​ളും​ ​ന​വീ​ക​രി​ക്ക​പ്പെ​ടു​ന്ന​തി​നു​ ​മു​മ്പും​ ​പി​മ്പു​മു​ള്ള​ ​സാ​ഞ്ചി​യു​ടെ​ ​ദൃ​ശ്യ​ങ്ങ​ളു​മൊ​ക്കെ​ ​ഈ​ ​മ്യൂ​സി​യ​ത്തി​ൽ​ ​ചി​ല്ലി​ട്ട് ​പ്ര​ദ​ർ​ശി​പ്പി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു.​ ​ഇ​ന്ന്,​​​ ​ആ​ർ​ക്കി​യോ​ള​ജി​ക്ക​ൽ​ ​സ​ർ​വേ​ ​ഒ​ഫ് ​ഇ​ന്ത്യ​യു​ടെ​ ​കൈ​വ​ശ​മാ​ണ് ​ഈ​ ​സ്മാ​ര​കം.​ 2020​ ​മു​ത​ൽ​ ​ഡ്രോ​ൺ​ ​ഉ​പ​യോ​ഗി​ച്ച് ​ഇ​വി​ടെ​ ​നി​രീ​ക്ഷ​ണം​ ​ന​ട​ന്നു​വ​രു​ന്നു.​ ​കാ​ലാ​വ​സ്ഥാ​ ​വ്യ​തി​യാ​ന​ങ്ങ​ളും​ ​ന​ഗ​ര​വ​ത്ക​ര​ണ​വും​ ​സ​ഞ്ചാ​രി​ക​ളു​ടെ​ ​പെ​രു​പ്പ​വു​മൊ​ക്കെ​ ​ഈ​ ​സ്മാ​ര​ക​ത്തി​ന് ​ഭീ​ഷ​ണി​ ​ഉ​യ​ർ​ത്തു​ന്നു​ണ്ട്.​ ​സാ​ഞ്ചി​യി​ൽ​ ​ത​ക​ർ​ന്നു​ ​പോ​യ​തും​ ​ത​ക​ർ​ക്ക​പ്പെ​ട്ട​തു​മാ​യ​ ​ശ്രീ​ബു​ദ്ധ​ന്റെ​ ​വി​വി​ധ​ ​ഭാ​വ​ങ്ങ​ളി​ലു​ള്ള​ ​പ്ര​തി​മ​ക​ളും​ ​ശി​ല്പ​ങ്ങ​ളും​ ​ഗൃ​ഹാ​തു​ര​ ​സ്മ​ര​ണ​ക​ളോ​ടെ​ ​മാ​ത്ര​മേ​ ​ന​മു​ക്ക് ​ഈ​ ​മ്യൂ​സി​യ​ത്തി​ൽ​ ​വീ​ക്ഷി​ക്കാ​നാ​വൂ.

(​ലേ​ഖ​ക​ന്റെ​ ​മൊ​ബൈ​ൽ​:​ 94460​ 97241​)​